I- KONU:

 

          Bilindiği üzere, 04.07.2003 tarih ve 25158 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 320 Sıra No’lu Vergi Usul Kanunu (VUK) Genel Tebliği ile aynı Kanun’un 257 nci maddesinin Maliye Bakanlığı’na verdiği yetkiye istinaden bir kısım mükelleflere, belli bazı işlemlerde belirlenen haddi aşan tahsilat ve ödemelerini banka ve benzeri finans kurumlarınca düzenlenen belgelerle tevsiki zorunluluğu getirilmiş ve uygulama esasları ile ilgili açıklamalar 320, 323, 324 ve 332 Sıra No’lu VUK Genel Tebliğleri’nde yapılmıştır.

 

          Tevsik zorunluluğu ile ilgili olarak uygulamada karşılaşılan sorunlar da göz önüne alınarak bilinmesi ve dikkat edilmesi gereken hususlar aşağıda açıklanmıştır.

          II- TEVSİK ZORUNLULUĞU İLE İLGİLİ UYGULAMA ESASLARI:

 

          1- Tevsik Zorunluluğunun Tutarı ve Başlangıcı:

 

          320 Sıra No’lu VUK Genel Tebliği’nde belirtilen mükellefler kendi aralarında yapacakları ticari işlemler ile nihai tüketicilerden (Türkiye’de mukim olmayanlar hariç) mal veya hizmet bedeli olarak yapacakları 10.000,- Türk Lirasını aşan tahsilat ve ödemelerini 01.08.2003 tarihinden itibaren banka, özel finans kurumları veya Posta ve Telgraf Tahsilatı Genel Müdürlüğü aracılığıyla yapmaları ve bu kurumlarca düzenlenen belgeler ile tevsik etmeleri zorunluluğu getirilmişti.

 

          Bu uygulamaya ilişkin tespit edilen 10.000,- liralık limit 27.04.2004 tarih ve 25445 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 332 Sıra No’lu VUK Genel Tebliği ile 01.05.2004 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 8.000,- TL olarak yeniden belirlenmiştir.

 

          2- Tevsik Zorunluluğunun Kapsamı:

 

          Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenler, defter tutmak zorunda olan çiftçiler, serbest meslek erbabı ile vergiden muaf esnafın kendi aralarında yapacakları ticari işlemleri ile nihai tüketicilerden (Türkiye’de mukim olmayan yabancılar hariç) mal veya hizmet bedeli olarak yapacakları 8.000,- Türk Lirasını aşan tahsilat ve ödemelerini banka veya özel finans kurumları aracılığıyla ve bu kurumlarca düzenlenen dekont veya hesap bildirim cetvelleri ile tevsiki zorunludur.

 

          Tevsik zorunluluğunun kapsamına giren yukarıda belirtilen kişiler ile nihai tüketicilerin genel ve katma bütçeli idareler ile döner sermaye işletmelerinde, sermaye piyasası aracı kurumlarında, yetkili döviz müesseselerinde, noterlerde ve tapu idarelerinde yapılan işlemlere konu tahsilat ve ödemelerini  belirtilen kurumlar aracı kılınarak yapılması zorunluluğu bulunmamaktadır.

 

          Tespit edilen 8.000,- lirayı geçen avans, depozito, pey akçesi gibi tahsilat ve ödemelerin de banka veya özel finans kurumlarınca düzenlenen belgelerle tevsiki zorunludur.

 

          Söz konusu tutar üzerinde kalan işlemlerin tevsik zorunluluğundan kaçınmak amacıyla parçalara ayrılması kabul edilmeyecek, aynı günde aynı kişi ve kurumlarla yapılan işlemler tek bir ödeme veya tahsilat olarak kabul edilecektir.

 

          Faturada gösterilen meblağın 8.000,- TL’nı aşması yeterlidir. Bu bedelin farklı tarihlerde ödenmesinde her bir ödemenin, tahsilat ve ödemenin yapılacağı kurumlardan geçirilmesi gerekmektedir.

 

          İşletmelerin kendi ortakları ile diğer gerçek ve tüzel kişilerle olan ve herhangi bir ticari içeriği olmayan nakit hareketlerinde işlem tutarı 8.000,- lirayı aşıyorsa bunlar da tevsik kapsamındadır.

 

          Banka sistemi içinde kaldığı müddetçe bir mal veya hizmet bedelinin müşterinin kendi çeki ya da ciro ettiği bir çek ya da beyaz ciro ile teslim ettiği bir çek ile ödenmesi imkan dahilindedir. Çekin tam ciro ve beyaz ciro ile devri mümkün bulunmaktadır. Mal veya hizmet karşılığı alınan çekin “tam ciro” yapılması halinde çekin arkasında isim, unvan, vergi kimlik numarası ve adresinin yazılması yeterli olacaktır.

 

          Hamiline düzenlenen çek de aynı şekilde ciro edilebilecektir. Mal veya hizmet bedellerini “beyaz ciro” ile tahsil edenler, bu çekleri için “çek alım bordrosu” düzenlemelidirler. Bu bordroda çeki düzenleyen ya da çeki devredenin adı, soyadı, vergi kimlik numarası ile imza ve kaşesinin bulunması gerekmektedir. Çek alım bordrosu düzenledikten sonra bu çekler, satın alınan mal ve hizmet bedelleri karşılığı beyaz ciro ile verildiğinde “çek teslim bordrosu” düzenlenecektir. Bu bordrolarda da kendisine ciro yapılan satıcının veya yetkilisinin adı, soyadı, vergi kimlik numarası ile imza ve kaşesinin bulunması zorunludur.Çek alım veya teslim bordrosunda birden fazla çekin bulunması halinde çeki keşide veya son ciro edenlerin isim ve unvanları ile  çek tutarları bordroya ayrı ayrı yazılmalıdır.

 

          III- TEVSİK ZORUNLULUĞUNA UYMAMANIN MÜEYYİDESİ:

 

          Tahsilat ve ödemelerinde yukarıda uygulama esasları belirtilen hususlara uymayanlara VUK’nun mükerrer 355 inci maddesine göre her bir işlem için her iki tarafa ayrı ayrı söz konusu maddeye göre uygulanan cezalardan az olmamak üzere işleme konu tutarın %5’i nispetinde özel usulsüzlük cezası kesilecektir. (Bu şekilde ceza kesilen mükellefler hakkında üçüncü fıkra hükmü uygulanmaz. Ancak, bir takvim yılı içinde kesilecek özel usulsüzlük cezasının toplamı 770.000,-TL’yi geçemez.) Özel usulsüzlük cezasının 2010 yılı geçerli tutarları; birinci sınıf tüccarlar ile serbest meslek erbabı için 1.000,- TL, ikinci sınıf tüccarlar, defter tutan çiftçiler ile kazancı basit usulde tespit edilenler için 500,- TL, bunlar dışında kalanlar hakkında 250,- TL’dır.