Bilindiği üzere, 28.03.2007 tarih ve 5615 sayılı “Gelir Vergisi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un 2 nci maddesi ile Gelir Vergisi Kanunu’nun mülga 32 nci maddesinin yerini almak üzere 01.01.2008 tarihinden geçerli olmak üzere “Asgari Geçim İndirimi” maddesi ihdas edilmiştir.

          01.01.2008 tarihinde yürürlüğe giren Asgari Geçim İndiriminin uygulama esasları 04.12.2007 tarih ve 26720 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 265 Seri No.lu Gelir Vergisi Tebliği ile açıklanmıştır.

          Buna göre Asgari Geçim İndirimi hakkında uygulamada göz önünde bulundurulması gereken hususlar aşağıda açıklanmıştır.

          1-Asgari Geçim İndirimi Tutarının Hesaplanması:

           Asgari geçim indirimi uygulamasından ücretleri gerçek usulde (kesinti yoluyla ya da yıllık beyanname ile) vergilendirilen gerçek kişiler yararlanacak olup, ücretin elde edildiği takvim yılı başında belirlenen 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari ücretin yıllık brüt tutarına;

          • Mükellefin kendisi için % 50'si
          • Çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10'u 
          • Çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere ilk iki çocuk için % 7,5'i 
          • Diğer çocuklar için % 5'i

          olmak üzere ücretlinin şahsi ve medeni durumu dikkate alınarak hesaplanan indirim oranlarının uygulanması sonucu hesaplanacak tutarın, Gelir Vergisi Kanununun 103 üncü maddesinde yer alan Gelir Vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oranla (%15) çarpılması sonucu yıllık asgari geçim indirimi tutarı bulunmuş olacaktır. Ücretlinin ödemelerini aylık alması durumunda, bulunan yıllık asgari geçim indirimi tutarının 12'ye bölünmesiyle aylık olarak hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilmesi gereken asgari geçim indirimi tutarına ulaşılacaktır.

          Asgari geçim indirimi tutarının, ücretlinin aylık hesaplanan vergisinden fazla olması halinde, fazlası dikkate alınmayacaktır.

          Yıl içinde işyeri veya işvereni değişen ücretliler, yeni işyerlerinde veya işverenleri nezdinde çalışmaya başladıkları aydan itibaren asgari geçim indiriminden yararlanmaya devam edeceklerdir.

          2-Aile Durum Bildirimine İlişkin Açıklamalar:

          Ücretliler, medeni durumları ve çocuk sayıları ile eşinin iş ve gelir durumu hakkında Tebliğ ekinde yer alan  "Aile Durumu Bildirimi" (EK:1) ile işverenlerine bildirimde bulunacaklardır. Durumlarında herhangi bir değişiklik olması halinde (evlenme, boşanma, ölüm, doğum vb.) bu değişiklikleri işverene bir ay içerisinde bildireceklerdir. Asgari geçim indirimi oranını etkileyen değişiklikler, söz konusu değişikliğin işverene bildirildiği tarih itibariyle uygulanacaktır.

          Eşlerin her ikisinin de ücretli olması halinde çocuklar yalnızca sosyal güvenlik yönünden tabi oldukları eşin bildirimine dahil edilecektir.

          Sadece ücret geliri elde eden eş, "çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş" kapsamında değerlendirilmeyecektir. Başka bir deyişle eşin sosyal güvenlik bakımından herhangi bir kuruma bağlı olmaması durumunda eş; çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş kapsamında değerlendirilecektir. Ayrıca, emekli maaşı alan eşler de çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş olarak kabul edilecektir.

          İndirimin uygulanmasında “çocuk” tabiri, mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilenler, evlat edinilenler ile ana veya babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturanlar dahil) 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları, “eş” tabiri ise, aralarında yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade eder. Boşananlar için indirim tutarının hesabında, nafakasını sağladıkları çocuk sayısı dikkate alınır.

          Bu uygulamada eşin çalışmadığı ve herhangi bir gelirinin olmadığına ilişkin olarak (aksi tespit edilmediği sürece) ücretlinin beyanı yeterli olacaktır.

          Aynı zamanda birden fazla işverenden ücret alınması halinde, asgari geçim indirimi uygulaması, en yüksek ücretin elde edildiği işveren tarafından gerçekleştirilecektir. Ücretliler medeni durumu ve çocuk sayısı hakkında bildirimlerini, en yüksek ücret geliri elde ettikleri işverene vererek uygulamanın ilgili işverence yerine getirilmesini sağlayacaklardır.

          Ücretlinin aynı anda birden fazla işverenden dolayı asgari geçim indiriminden faydalandığının tespiti halinde; oluşan vergi ziyaı, ücretliden cezalı olarak tahsil edilecektir.
 
          3-Asgari Geçim İndirimine Ait Bordroya İlişkin Açıklamalar:

          İşverenler, her yılın Ocak ayında düzenleyecekleri asgari geçim indirimine ait bordroda, her aya ilişkin ücretliler için hesaplayacakları asgari geçim indirimi tutarını göstereceklerdir. Söz konusu bordro örneğine Tebliğ ekinde yer verilmiştir.

          Ücretliye yansıtılacak tutar ücret ödemesinin yapıldığı dönemde ücret bordrosunda açılan "Asgari Geçim İndirimi" satırında gösterilecek ve işveren tarafından ilgili aya ilişkin verilecek muhtasar beyannamede tevkif suretiyle kesilen vergiler toplamından mahsup edilerek kalan tevkifat tutarı ödenecektir.

          Muhtasar beyanname üzerinde asgari geçim indirimi tutarının mahsup edilebilmesi için, söz konusu tutarın mutlak suretle ücretlilere ödenmiş olması gerekmektedir. İşverenlerin muhtasar beyannamelerini aylık veya üçer aylık dönemde vermeleri, asgari geçim indirimi tutarının aylık ücret ile birlikte ödenmesi gereğini ortadan kaldırmayacaktır.

          Ücretlilere ödenmeyen tutarların mahsup edilmesi halinde bu tutar işverenlerce muhtasar beyanname üzerinden eksik beyan edilmiş ve ödenmemiş gelir vergisi tevkifatı olarak addolunacaktır. Başka bir deyişle, işverenler tarafından muhtasar beyannamede mahsup edilen asgari geçim indirimi tutarının ücretliye nakden ödenmemesi durumunda, bu vergiler için işverenler hakkında cezalı tarhiyat yapılacaktır.

          Net ücret üzerinden anlaşmak suretiyle çalışanlar da asgari geçim indiriminden yaralanacak olup, hesaplanan vergiden mahsup edilen asgari geçim indirimi tutarları net ücretleri ile birlikte ücretliye ödenecektir. 
 
          4-Asgari Geçim İndiriminin Uygulanmasına Yönelik Örnekler:

          Aşağıdaki örneklerde, Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından asgari ücret brüt tutarı 01.01.2011-30.06.2011 tarihleri için 796,50 TL, 01.07.2011-31.12.2011 tarihleri için 837 TL olarak belirlenmiştir.

          Asgari geçim indirimi tutarı ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan (01.01.2011-30.06.2011 tarihleri için geçerli olacak) brüt asgari ücret tutarından hesaplanacaktır. 01.07.2011 tarihinde yapılmış olan brüt asgari ücret artışının asgari geçim indirimi tutarına bir etkisi olmayacaktır.

          Örnek-1: Evli ve iki çocuk babası olan Bay (A) 11.02.2011 tarihinde brüt 800,00 TL aylık ücret ile işe girmiştir. Bay (A)’nın eşinin kira geliri mevcuttur. Şubat/2011 dönemine ilişkin alacağı ücret aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.

           (*) “Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır. 
          (**) “Ücretlinin faydalanacağı azami indirim tutarı, elde ettiği ücret geliri üzerinden hesaplanan gelir vergisi ile sınırlı olduğundan, mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde ücretliye herhangi bir iade yapılmayacaktır.”

          Örnek-2: Evli ve bir kız çocuk babası Bay (E), emekli olan eşi ile 27 yaşında üniversite öğrencisi kızına ve daha önce trafik kazasında kaybettiği oğlunun ve eşinin bir çocuğuna bakmaktadır. Bay (E) çalıştığı işyerinde asgari ücret almakta olup, Eylül/2011 dönemine ilişkin alacağı ücret aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.

           Örnek-3: Eşinden boşanmış ve bir çocuğuna nafaka veren üçüncü derece sakat olan Bay (C) çalıştığı işyerinden net 1.000,00 TL ücret almaktadır. Nisan/2011 dönemine ilişkin alacağı ücret aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.

          Görüldüğü üzere, net ücret üzerinden anlaşmak suretiyle çalışanlar da asgari geçim indiriminden yararlanacaklardır. Mahsup edilen asgari geçim indirimi tutarı net ücretlerine ilave edilip ücretliye ödenecektir.

          5-Ceza Uygulaması:

          İşverenler tarafından hizmet erbabının ücret gelirlerinden kesilen gelir vergisinden mahsup edilen asgari geçim indirimi tutarının, o ayki ücretiyle birlikte ücretliye nakden ödenmesi gerekir. Aksi takdirde, ücretliye nakden ödenmeyen asgari geçim indirimi, işverenler tarafından haksız yere yapılan bir mahsup işlemi niteliği taşıyacak ve tevkif suretiyle kesilen verginin bu tutar kadar olan kısmı, muhtasar beyanname ile eksik beyan edilmiş olacaktır.

          Bu nedenle, yukarıda belirtilen şekilde ücretliye nakden ödenmeyen asgari geçim indirimi o ayda eksik beyan edilmiş vergi tevkifatı olarak kabul edilerek, bu vergiler için de işverenler hakkında cezalı tarhiyat yapılacaktır.

          Eksik beyan ücretlinin şahsi, medeni halleri veya aile durumu hakkında gerçeğe aykırı beyanlarından kaynaklanmışsa, sorumlu işveren bu nedenle ödemek zorunda kaldığı vergi, ceza ve faizi ücretliye genel hukuki kurallar çerçevesinde rücu edebilecektir.